مقاله پژوهشی منتشر شده در پژوهشنامه نظم های منطقه ای آسیا 29 شهریور 1405 -
به همراه (فاطمه صادقی شیخ و محیا دانش)
چکیده
منطقه زنگزور به یکی از کانون‌های رقابت ژئوپلیتیک در قفقاز جنوبی تبدیل شده است، جایی که سیاست خارجی روسیه در قالب گفتمان‌های ژئوپلیتیک تأثیر عمیقی بر روند صلح‌سازی یا تشدید منازعات داشته است. این مقاله با استفاده از چارچوب نظری ژئوپلیتیک انتقادی، به تحلیل روایت‌های روسیه از زنگزور به عنوان بخشی از حوزه‌ی نفوذ تاریخی خود و ابزارهای قدرت نرم و سخت مسکو در این منطقه می‌پردازد. روسیه، از یک سو با تأکید بر نقش خود به عنوان میانجی صلح، تلاش می‌کند جایگاه خود را در نظم امنیتی قفقاز تثبیت کند و از سوی دیگر، با بهره‌گیری از روایت‌های امنیتی و تاریخی، نفوذ خود را در مسیرهای ترانزیتی و کریدورهای استراتژیک منطقه تقویت می‌کند. از این رو، راهبردهای کرملین نه تنها به تحکیم حضور روسیه در قفقاز انجامیده، بلکه بر پویایی‌های منطقه‌ای و سیاست‌گذاری سایر قدرت‌های منطقه‌ای تأثیرگذار بوده است. ایران نیز به منزله یک قدرت منطقه‌ای، از گفتمان ژئوپلیتیک خاص خود برای تأکید بر اهمیت زنگزور به عنوان یک پل ارتباطی و عامل توازن قدرت در قفقاز بهره می‌گیرد. جمهوری اسلامی ایران، با درک موقعیت استراتژیک این منطقه، سیاست‌هایی را در جهت حفظ دسترسی خود به مسیرهای تجاری و جلوگیری از انزوای ژئوپلیتیکی دنبال می‌کند. این مقاله نشان می‌دهد که برخورد گفتمان های ژئوپلیتیکی میان ایران، روسیه و دیگر بازیگران منطقه‌ای مانند ترکیه و آذربایجان، نه تنها مسیرهای صلح‌سازی را پیچیده کرده، بلکه به بازتعریف جایگاه ایران در معادلات امنیتی و اقتصادی قفقاز جنوبی منجر شده است.
کلیدواژه‌ها: کریدور زنگزور، قفقاز جنوبی، صلح‌سازی منطقه‌ای، نفوذ استراتژیک، ژئوپلیتیک انتقادی
لینک مقاله در سایت پژوهشنامه
