گفتگو با سایت خبری المانیتور 1 خرداد 1404 -
مصاحبه به زبان انگلیسی بوده و توسط Ai به فارسی ترجمه شده است:
شما در حال مطالعه بخشی از خبرنامه Al-Monitor Washington هستید؛ خبرنامهای که در آن آخرین تحولات دیپلماسی ایالات متحده و خاورمیانه بررسی و تحلیل میشود. برای مطالعه نسخه کامل این خبرنامه، میتوانید در آن عضو شوید.
واشنگتن — هنگامی که مذاکرات هستهای روز جمعه در رم آغاز شود، مقامهای آمریکایی و ایرانی خواهند کوشید مشخص کنند که آیا میتوان درباره یکی از پیچیدهترین موضوعات، یعنی غنیسازی اورانیوم، به پیشرفتی دست یافت یا خیر.
پس از چهار دور پیشین مذاکرات، دو طرف هنوز نتوانستهاند بر سر توافقی به تفایم برسند که در ازای لغو تحریمهای فلجکننده آمریکا، فعالیتهای هستهای ایران را محدود کند. ایران که همواره تأکید دارد برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز را دنبال میکند، اعلام کرده آماده است سطح غنیسازی را کاهش دهد، اما آن را به طور کامل متوقف نخواهد کرد.
موضع ایران با آنچه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، «خط قرمز بسیار، بسیار روشن» واشنگتن توصیف کرده، در تضاد است. او روز یکشنبه در برنامه This Week شبکه ABC گفت که هرگونه توافق آینده نباید «حتی اجازه یک درصد توانایی غنیسازی» را به ایران بدهد.
چند روز بعد، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، برداشت اندکی متفاوت از انتظارات دولت ترامپ درباره توافق ارائه کرد. هنگامی که روز چهارشنبه از او پرسیده شد آیا ایالات متحده تا زمانی که ایران به طور کامل غنیسازی را کنار نگذارد، تحریمها را حفظ خواهد کرد یا خیر، روبیو از پاسخ مثبت صریح خودداری کرد. او گفت: «ما معتقدیم توافقی که برای ایران قابل قبول باشد، توافقی است که در آن غنیسازی انجام ندهد؛ زیرا اگر بتواند غنیسازی کند، میتواند به سمت تسلیحاتی کردن آن نیز حرکت کند.»
دولت ترامپ در داخل حزب خود نیز درباره توافقی که در حال بررسی آن با ایران است، با فشار و نظارت روبهرو شده است. هفته گذشته، بیش از ۲۰۰ نماینده جمهوریخواه کنگره با امضای نامهای از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، خواستند بر موضع خود پافشاری کرده و خواهان ممنوعیت کامل غنیسازی اورانیوم شود.
بر اساس توافق هستهای سال ۲۰۱۵، موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، ایران مجاز بود برای اهداف تولید برق هستهای و تحقیقات غیرنظامی، غنیسازی اورانیوم را در سطوح پایین ادامه دهد. سطح غنیسازی به ۳٫۶۷ درصد محدود شده بود و ذخایر اورانیوم نیز به ۳۰۰ کیلوگرم (۶۶۱ پوند) کاهش یافته بود.
در حال حاضر، دانشمندان هستهای ایران اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکنند؛ سطحی که از نظر فنی تنها یک گام با درجه تسلیحاتی، یعنی ۹۰ درصد، فاصله دارد. گزارش محرمانهای از آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در ماه فوریه افشا شد، اعلام کرده بود ایران هر ماه تقریباً به اندازه مواد لازم برای ساخت یک بمب، اورانیوم غنیشده تولید میکند.
علی شمخانی، مشاور ارشد آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، اخیراً در گفتوگو با NBC News اعلام کرد که ایران آماده است ذخایر اورانیومی را که قابلیت استفاده در ساخت سلاح دارند، از میان بردارد. اما ساسان کریمی، مشاور دیپلماتیک ایران و استاد مدعو دانشگاه تهران، گفت که تیم مذاکرهکننده ایران در مذاکرات روز جمعه درباره توانایی جمهوری اسلامی برای غنیسازی، هیچگونه مصالحهای نخواهد کرد.
کریمی در گفتوگو با Al-Monitor اظهار داشت: «ایرانیها با قدرت از حق غنیسازی خود دفاع خواهند کرد.» او افزود که تن دادن به خواستههای آمریکا، «برای نظام سیاسی ایران مشکلاتی ایجاد خواهد کرد.»
دولت ایران در تمام سالهایی که تحت تحریم قرار داشت، همواره تأکید کرده است که به عنوان یکی از امضاکنندگان معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) مصوب سال ۱۹۷۰، از حق غنیسازی اورانیوم برخوردار است.
کریمی گفت: «صبح روز بعد، همه [در ایران] خواهند گفت: "اگر میتوانستید غنیسازی را متوقف یا لغو کنید، چرا ۲۰ سال پیش این کار را انجام ندادید؟"»
در واشنگتن راهحلی بالقوه برای عبور از بنبست غنیسازی مطرح شده است. مذاکرهکنندگان میتوانند توافق احتمالی را به گونهای تنظیم کنند که از یک سو، در متن آن حق ایران برای غنیسازی به رسمیت شناخته شود، اما از سوی دیگر، ایران نیز متعهد شود که از این حق استفاده نکند.
با این حال، در شرایط کنونی هیچیک از دو طرف نشانهای از نرمش در مواضع خود بروز ندادهاند.
آیتالله خامنهای روز سهشنبه در سخنرانی خود با لحنی قاطع گفت: «ما برای غنیسازی منتظر اجازه آنها نیستیم. جمهوری اسلامی سیاست غنیسازی خود را دارد و آن را دنبال خواهد کرد.»
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در مؤسسه Eurasia Group، معتقد است محتملترین نتیجه مذاکرات جاری، دستیابی به یک «توافق کوچک» (Mini Deal) و نه یک توا
فق جامع است؛ زیرا عقبنشینی دولت آمریکا از موضع اعلامی خود درباره «غنیسازی صفر» در کوتاهمدت دشوار خواهد بود.
او گفت: «ویتکاف میتواند بهصورت علنی بگوید: "ما بر سر این توافق به تفاهم رسیدهایم. ایران میتواند به غنیسازی ادامه دهد." و سپس ترامپ بگوید: "این بهترین توافق تاریخ است" و همه هم از او تبعیت کنند. اما با وجود انعطافپذیری ترامپ، این دولت همچنان مراقب خواهد بود که چنین به نظر نرسد که توافقی بد به دست آورده است.»
چنین توافق محدودی ممکن است شامل امتیازهای محدودی از سوی ایران درباره غنیسازی ۶۰ درصدی اورانیوم و همچنین تضمینهای غیررسمی مبنی بر مهار نیروهای نیابتی منطقهای تهران ــ بهویژه حوثیهای یمن و گروههای مسلح عراقی ــ باشد؛ در مقابل، ایالات متحده نیز اجرای سختگیرانه تحریمها را کاهش دهد.
یک توافق موقت همچنین تصمیمگیری درباره سازوکار موسوم به «بازگشت خودکار تحریمها» (Snapback) را به تعویق خواهد انداخت. سه کشور اروپایی عضو برجام ــ فرانسه، بریتانیا و آلمان ــ تا ۱۸ اکتبر فرصت دارند تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل را که بر اساس توافق هستهای سال ۲۰۱۵ تعلیق شده بود، دوباره برقرار کنند.
تهران تهدید کرده است که در صورت بازگشت تحریمها، از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خارج خواهد شد و احتمالاً برنامه هستهای خود را نیز با سرعت بیشتری پیش خواهد برد؛ اقدامی که هرگونه احتمال دستیابی به توافقی پایدارتر با واشنگتن را تضعیف خواهد کرد.
در مذاکرات روز جمعه در رم، مایکل آنتون، مدیر برنامهریزی سیاستگذاری وزارت امور خارجه آمریکا که ریاست تیم فنی ایالات متحده در مذاکرات را بر عهده دارد، نیز در کنار ویتکاف حضور خواهد داشت. حضور آنتون نشان میدهد که این دور از مذاکرات ممکن است ماهیتی عملیتر و محتواییتر داشته باشد و از چارچوب کلی یک توافق فراتر رود.
لینک مصاحبه در سایت المانیتور
فایل مصاحبه
